VIDEO: I selo se pita – Poganovo

0
11

Poganovo je jedno od onih sela od koga se očekuje da bude predvodnik u razvoju seoskog i ekološkog turizma na području opštine Dimitrovgrad, ali i Specijalnog rezervata prirode “Jerma”.

This image has an empty alt attribute; its file name is 123-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 124-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 125-1024x683.jpg

Smešteno u podnožju Grebena i u neposrednoj blizini manastira “Svetog Jovana Bogoslova”, u narodu poznatijeg kao “Poganovski manastir”, ovo selo postaje iz godine u godinu privlačnije za turiste iz Srbije i susedne Bugarske, ali i drugih država. Srednjevekovni manastir koji je pod zaštitom države od 1949. godine, živopisni kanjon reke Jerme, autentična seoska arhitektura, asfaltni put i pre svega preduzetnička inicijativa meštana, čine ovo selo posebnim u odnosu na ostala 42 naselja u Dimitrovgradu.

Pitali smo meštane i preduzetnike iz ovog sela kako oni vide stanje u Poganovu, šta su njihovi problemi i potrebe i kako može selo da se razvija. Potražili smo odgovor i od stručnjaka, kao i od predstavnika lokalne samouprave.

Većina meštana kao osnovni problem navode nepostojanje seoskog vodovoda, loše stanje niskonaponske mreže, ali i prakse i pojave koje u određenoj meri zavise i od samih žitelja sela. Primer za to je odnos prema životnoj sredini i poštovanje tradicionalnog stila graditeljstva.

This image has an empty alt attribute; its file name is 126-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 127-1024x683.jpg

Dušan Jovanović je vlasnik objekta “Poganovska šopka”. Način i nivo uređenja njegovog gazdinstva je nešto što goste sela ne ostavlja ravnodušnim.

Nepostojanje seoskog vodovoda je ono što ga ograničava u nameri da poveća smeštajni kapacitet njegovog objekta, ali kao dodatne probleme navodi i loše stanje niskonaponske mreže, nizak nivo ekološke svesti, kao i nepostojanje kanalizacione infrastrukture. Nepoštovanje tradicionalnog graditeljskog stila, tipičnog za selo, za njega poredstavlja potencijalnu opasnot koja može da naruši lepotu ambijenta sela i njegovu turističku atraktivnost.

Jovanović je zadovoljan načinom na koji je započeto rešavanje odlaganja čvrstog komunalnog otpada postavljanjem 5 kontejnera u selu i ističe ažurnost JP “Komunalac” koji svakog četvrtka odvozi otpad iz sela, a po pozivu to čine i češće.

This image has an empty alt attribute; its file name is 128-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 129-1024x683.jpg

Saša Aleksov je naš drugi sagovornik. On je deo porodičnog tima koji gazduje objektom “Konak Toša”.

Oni gostima nude 18 kategorisanih ležajeva i dosta domaće hrane proizvedene upravo na gazdinstvu. Loše stanje niskonaponske mreže je za ovo gazdinstvo najveći problem u selu. Osim činjenice da im od struje zavisi i napajanje hidrofora i snabdevanje vodom i rad mnogih drugih uređaja i aparata, ističe da često ostaju i bez telefonskog signala i interneta.

This image has an empty alt attribute; its file name is 130-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 131-1024x683.jpg

Jedan od pionira u seoskom turizmu je i Slobodan Manov. I on navodi da postoji potreba za uređenjem vodosnabdevanja, elektromreže, kao i očuvanja autentične arhitekture sela. Kolika je važnost rešavanja problema pijaće vode, ali i otpadnih voda, Manov dokazuje i podatkom da po njegovoj proceni, u selu ima preko 50 kupatila, sa tendencijom uvećanja ovog broja.

Slobodan Manov ističe da je i za ovo, kao i za druga sela, vrlo važno ponudu jela zasnovati na tradicionalnoj kuhinji, kao i na hrani koja je proizvedena unutar sela ili njegovoj okolini. On navodi potrebu jačanja stočarske proizvodnje kako bi se se gostima ponudili kvalitetni mlečni i mesni proizvodi. Izdvaja i proizvodnju kupine i maline po kojoj je selo nekad bilo poznato, a koja je skoro zamrla.

Kada je reč o narodnom graditeljstvu, Slobodan poručuje da je veoma važno izbeći kič.

This image has an empty alt attribute; its file name is 132-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 133-1024x683.jpg

Sa tim je saglasna i arhitekta Gordana Rančev, predstavnik udruženja “Balkan arhitrav” koje je u Poganovu tokom 2015. godine organizovalo letnju školu arhitekture. Rezultat rada studenata i njihovih mentora su 4 idejna projekta za uređenje Doma kulture u selu za potrebe turizma.

This image has an empty alt attribute; its file name is 134-1024x683.jpg

FAR je u vezi očuvanja i razvoja Poganova razgovarao i sa Jelenom Đorđević, opštinskom većnicom za mlade i turizam u opštini Dimitrovgrad. Ona je izjavila da je projektno-tehnička dokumentacija za vodovod izrađena i da je Opština Dimitrovgrad već konkurisala za finansiranje tog projekta, koji bi sa izvorišta Bobotan snabdeo meštane ovog sela. Procenjena vrednost projekta je 28 miliona dinara.

This image has an empty alt attribute; its file name is 135-1024x683.jpg

Jelenu Đorđević smo pitali i za Planinarski dom u Poganovu koji 7 godina nakon renoviranja i dalje nije stavljen u funkciju, iako već duže vremena jedan od retkih turističkih znakova u selu usmerava posetioce na njega. Prepreka za upotrebu ovog objekta je nepostojanje mokrih čvorova unutar zgrade, kao i seoskog vodovoda. Đorđević je izjavila da će se tokom predstojećeg perioda izraditi projektno-tehnička dokumentacija kako bi se omogućila dogradnja mokrog čvora i otvaranje Planinarskog doma.

Povodom iznetih primedbi na kvalitet elektrosnabdevanja FAR je od predstavnika Elektrodistribucije iz Pirota zatražio informaciju o mogućnostima za otklanjanje ili ublažavanje postojećih poteškoća. Direktor Zoran Đorđević je izjavio da je u planu ovog preduzeća da se tokom godine izvuče nov izvod iz trafostanice kako bi se poboljšale naponske prilike.

Ovo selo ima poseban status i u prostornom planu Specijalnog rezervata prirode “Jerma” iz 2019. godine. Ono je definisano kao jedno od 5 naselja unutar rezervata sa turističkom ponudom.

Planom je ostavljena mogućnost da se u selu napravi etno park, a pružene su i smernice o revitalizaciji postojećih objekata, kao i da eventualnu gradnju treba sprovoditi u duhu tradicionalne arhitekture. Nažalost, to nije uvek slučaj i to je nešto što su i sagovornici FAR-a naveli kao problem.

Ovaj planski dokument kanalisanje otpadnih voda predviđa kroz uspostavljanje grupnog postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda koji bi osim Poganova obuhvatio i selo Dragovita. Do tada, plan predviđa da se sanitarne i otpadne vode odvode u nepropusne septičke jame. U praksi je, ipak, to malo drugačije.

This image has an empty alt attribute; its file name is 136-1024x683.jpg

Jedan od najvećih objekata u selu je i nekadašnja škola. I ona je, kao i mnogi drugi takvi školski objekti u našim selima, prepuštena zubu vremena i opštem nemaru. Vlasnik je država Srbija, korisnik osnovna škola u Dimitrovgradu, ali odgovornost za njeno propadanje je i svačija i ničija…. Prostornim planom ona je predviđena za organizovanje škole u prirodi, ali do toga nikako da dođe.

Nikako da se pokrene i kontrola nad načinom na koji se u selu i oko njega grade i renoviraju objekti. Za sada ih nema puno, ali razvoj sela i turizma pratiće i izgradnja novih ili radovi na postojećim objektima.

Zašto nadležne službe ne primenjuju uputstva definisana planskim i zakonskim dokumentima? Zašto aktivnije ne utiču na način izgradnje objekata u selu? To su pitanja na koje se često ne dobija precizan odgovor.

U delu Prostornog plana SRP “Jerma” koji opisuje pravila građenja unutar rezervata, data su obavezujuća uputstva arhitektonskog oblikovanja. Navedeno je da spoljni izgled objekta, parcele i drugi arhitektonski elementi treba da budu u skladu sa ambijentom i da doprinose očuvanju vizuelnog identiteta i unapređenju estetskih vrednosti prostora.

Stanje turističke i saobraćajne signalizacije u selu je takođe upitno. Najkraći put od Dimitrovgrada preko Planinice do Poganova asfaltiran je 2019. godine. Nažalost, već pokazuje oštećenja usled neodgovarajućeg rešavanja i održavanja kanala.

Duž samog puta primetan je manjak saobraćajnih znakova. Na raskrsnici na ulazu u selo Poganovo ne postoji ni jedan putokaz. To posetioce sa strane može da dovede u zabunu, odnosno nema znaka koji bi ukazao na putnu vezu Poganova sa Dimitrovgradom.

Primer znaka koji posetioce navodi na Planinarski dom koji nije u funkciji je još jedan primer za razmišljanje.

Za pohvalu je postavljanje turističkog mobilijara u selu, ali i u ovom slučaju se postavlja pitanje da li je pokrivanje nadstrešnice tegolom nešto što ide u prilog očuvanju autentičnosti ovog sela i njegovog ambijenta.

This image has an empty alt attribute; its file name is 137-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 138-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 139-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 140-1024x683.jpg

Sve pomenuto, svaki detalj na svoj način uslovljava i utiče na uzdizanje Poganova kao turističke destinacije, a turizam je glavna pokretačka snaga ovog sela. U njemu su zvanično kategorisana 33 ležaja. Po rečima vlasnika turističkih objekata, od 2015. godine se beleži godišnji rast noćenja od 20%.

U pogledu broja noćenja, 2020. godinu ocenjuju kao najuspešniju. To se dovodi u vezu sa promenama koje su nastale pandemijom Covid-19, tako da se slično interesovanje za seoski turizam može desiti i u ovoj godini. Turistički promet i kapaciteti sela zato zaslužuju posebnu pažnju i planski pristup.

Postepeno rešavanje problema i potreba meštana i preduzetnika u Poganovu je nešto što se može očekivati iz najava Jelene Đorđević, članice Opštinskog veća u Dimitrovgradu. Izrada Plana razvoja, kao i Programa razvoja turizma opštine Dimitrovgrad uključiće i žitelje ovog i drugih sela. Ona najavljuje da će se posećivati svako bitno selo kada bude započeta izrada programa,

Očuvanje prirodne i ambijentalne lepote Poganova je u tesnoj vezi sa planskim i održivim razvojem sela. Predstojeća izrada programa razvoja turizma opštine Dimitrovgrad je svakako šansa i za Poganovo. To je i način da se meštani i preduzetnici iz sela izbore za sebe i ono što smatraju da može da unapredi kvalitet njihovog života i poslovanja. I naravno, drugi korak je da se ono što se dogovori i isplanira kasnije i primeni u praksi.

Do sledećeg viđenja u nekom drugom selu.

Pogledajte TV reportažu o Poganovu.

Produkcija: FAR TV

2021.

Vest preuzeta sa portala „Far“